ميرزا حسن حسينى فسايى
89
فارسنامه ناصرى ( فارسى )
تحليلى از بخشهاى فارسنامه ناصرى بطور كلى فارسنامه ناصرى از دو بخش مجزا از يكديگر تشكيل شده است كه نويسنده بر آنها ، نام گفتار اول و گفتار دوم را نهاده است . در گفتار اول وقايع تاريخى فارس و گاهى ايران از صدر اسلام تا سال 1300 هجرى به ترتيب گاهشمارى هجرى ارائه مىشود اگرچه ميرزا حسن اين وقايع را تا سال 1312 نوشته بود ولى دوازده سال از اين وقايع مفقود شد و به علت ضعف چشم آن را تجديد نكرد . در اين قسمت به وجود آمدن حكومت اسلامى در ايران ، تغيير قدرت از حكام عرب به فرمانروايان ايرانى ، روى كار آمدن سلسلههاى مختلف پادشاهى در ايران و رابطه اين فرمانرواييها با وضع فارس به دقت و وسواس و با استفاده از منابع فراوان مطرح مىشود و بر خلاف كتب تاريخى ديگر كه اولا وقايع بسيار مهم مربوط به سلاطين و جنگها و صلحهاى آنان را مطرح مىسازند و ثانيا به جزئيات وقايع و امور كه گاهى زيربناى حوادث اساسى و بزرگ هستند توجه نمىكنند ، ميرزا حسن از هر دوى اين نقائص اجتناب مىجويد و علاوه بر اثر اوضاع سياسى و اجتماعى حكومتهاى غالب ، بر اوضاع و احوال فارس ، جريانات اجتماعى و اقتصادى و اوضاع و احوال مردم را از ابعاد مختلف مورد بحث و بررسى قرار مىدهد و با نكتهسنجىهاى خردمندانه و ديد روشنگرانه خويش عمق حوادث را نشان مىدهد و تأثيرات مثبت و منفى آن را بر مردم فارس مىنماياند و صرفنظر از مواردى كه به خاندان خودش يا به رجال محبوب صاحب قدرت روزگارش مربوط است در بقيه موارد ، محاسن و معايب را بازمىگويد . او مطالب اين بخش از كتاب خود را از خلال دهها كتاب تاريخى و به استناد ديدهها و شنيدهها و استنباطات شخصى خويش فراهم مىآورد و به همين جهت بخش اول كتاب او صرفنظر از اينكه تاريخ اجتماعى و سياسى است ، به ظهور و افول بسيارى از علما و شعرا و بزرگان ، حوادث ارضى و سماوى ، قحطسالها و سالهاى فراوانى ، نبردهاى عقيدتى و دشمنىهاى قومى ، آداب و رسوم محلى ، ويرانيها و آبادانيهاى شهرها ، ايجاد و نابودى مراكز علمى و ادبى و مذهبى و انگيزههاى شخصى يا اجتماعى اين حوادث اشاراتى مشبع و آموزنده دارد و اگرچه در تحت تأثير منابع گاهى القاب و اوصافى را براى رجال و بزرگان مورد بحث